Faire Preise betekent dat boeren en tuinders genoeg geld krijgen voor hun producten om alle kosten te dekken. In veel landen gebeurt dit niet. Supermarkten en grote bedrijven bepalen wat ze betalen, terwijl de mensen die voedsel produceren daar niet over mee kunnen praten. Dit probleem raakt miljarden mensen dagelijks, want iedereen eet. De vraag is niet of we eerlijke prijzen nodig hebben, maar hoe we dit bereiken.
Wie bepaalt de prijs van je voedsel?
In Nederland en veel andere landen controleren vier grote supermarktketens meer dan tachtig procent van alle levensmiddelenwinkels. Dit geeft hen enorme macht. Ze kunnen zeggen: „We betalen dit bedrag voor je melk, je groente of je vlees.“ Boeren hebben dan niet veel keus. Ze kunnen hun producten verkopen voor de lage prijs die ze krijgen aangeboden, of helemaal niet verkopen. Veel boeren kiezen voor verkopen, ook al dekt de prijs niet eens hun uitgaven. Dit systeem leidt ertoe dat landbouwers voortdurend geld verliezen en hun bedrijf moeilijk kunnen voortzetten.
De kosten die niemand ziet
Voedselproductie kost veel geld. Boeren moeten betalen voor zaden, meststoffen, machines, elektriciteit, water en veel meer. Als ze dieren houden, moet alles schoon blijven en de dieren moeten goed eten. Dit alles kost flink wat. Toch zijn veel prijzen in de winkel zo laag dat deze kosten niet eens terugkomen in wat boeren krijgen. Als je bijvoorbeeld een kilo appels voor zeventig cent koopt, heeft die appel al meer gekost voordat hij in de winkel lag. De boer ziet van die zeventig cent slechts een klein stukje terug. De rest verdwijnt in transport, verpakking en winkelwinst. Dit is niet alleen oneerlijk voor boeren; het zet ook druk op hen om goedkoper te produceren door minder goed voor het land en de dieren te zorgen.
Wat willen veranderingen bereiken?
Organisaties en politici pleiten voor een nieuw systeem waar de prijs op een eerlijker manier wordt verdeeld. Dit noemen we een rechtvaardige verdeling van waarde in de voedselbedrijfstak. Het doel is dat boeren genoeg verdienen om ook acht op hun land en hun dieren te slaan. Dit kan betekenen dat ze geen zware pesticiden gebruiken, dat ze meer ruimte geven aan dieren, of dat ze voedselafval vermijden. Eerlijke vergoeding voor producenten maakt dit mogelijk. Voor consumenten kan dit betekenen dat voedsel in de winkel iets duurder wordt, maar dan gaat dat geld naar degenen die het werkelijk verdienen: de mensen die het voedsel verbouwen.
Hoe kan je bijdragen?
Als consument heb je meer invloed dan je misschien denkt. Je kunt kiezen voor producten van boeren die eerlijk betaald worden. Veel biologische producten, streekproducten en producten van kleinere bedrijven geven boeren beter betaalde afspraken. Je kunt ook rechtstreeks bij boeren kopen op markten of via bestellingssystemen. Veel mensen vinden dat voedsel van boeren die goed behandeld worden gewoon beter smaakt en je voelt je ook beter over je aankoop. Daarnaast kun je uitkijken naar labels die eerlijke betaling garanderen. Deze labels controleren of boeren daadwerkelijk eerlijk worden betaald voor hun werk.
Veelgestelde vragen over faire prijzen
Waarom zijn de prijzen in supermarkten zo laag?
Supermarkten proberen lage prijzen te bieden omdat ze veel klanten willen trekken. Ze stemmen af met elkaar en drukkingen op boeren om steeds goedkoper te leveren. Dit leidt ertoe dat boeren minder geld krijgen dan hun productie werkelijk kost.
Kost voedsel met eerlijke prijzen veel meer in de winkel?
Voedsel met eerlijke vergoeding voor producenten kost doorgaans iets meer dan het goedkoopste aanbod, maar niet altijd enorm veel. Het verschil hangt af van het product en de winkel. Veel mensen zijn bereid iets meer te betalen als ze weten dat boeren daardoor beter kunnen leven.
Hoe weet je of een product eerlijk betaald product is?
Let op labels van erkende organisaties die eerlijke betaling controleren, zoals Fairtrade. Verder helpt het om direct bij boeren te kopen of producten te kiezen van biologische bedrijven en lokale leveranciers. Deze hebben vaak duidelijker zichtbare verbindingen met boeren.
Verandert eerlijke betaling ook de kwaliteit van voedsel?
Ja, vaak wel. Als boeren beter verdiend hebben, kunnen ze investeren in betere grond, betere dieren en meer zorg voor hun bedrijf. Dit leidt meestal tot voedsel van hogere kwaliteit en beter voor het milieu.
