Artenschutz, of soortenbescherming, gaat over het beschermen van wilde dieren en planten zodat ze niet uitsterven. Elke dag verdwijnen er wereldwijd soorten van de aarde. Wetenschappers schatten dat we momenteel in de snelste uitstervingsgolf zitten in de geschiedenis van de mensheid. Dat is geen ver probleem. Het raakt ons dagelijks leven, ook al zie je dat niet meteen.
Waarom soorten verdwijnen door menselijk handelen
De mens is de grootste oorzaak van het verlies aan soorten. Door ontbossing, landbouw, vervuiling en klimaatverandering verdwijnen de leefgebieden van dieren en planten. Een kikker die zijn vijver verliest, heeft nergens meer naartoe. Een bij die geen wilde bloemen meer vindt, kan niet overleven. Dit klinkt misschien klein, maar het heeft grote gevolgen. Bijen bestuiven bloemen, en zonder bestuiving groeien er geen vruchten en zaden. Vogels eten insecten en houden zo de balans in de natuur. Alles hangt met elkaar samen in een netwerk dat kwetsbaar is zodra er stukken uitvallen.
Wat biodiversiteit betekent voor mensen
Veel mensen denken dat natuur beschermen vooral goed is voor de dieren zelf. Maar de rijkdom aan soorten, ook wel biodiversiteit genoemd, is ook onmisbaar voor ons. Planten zorgen voor schone lucht en schoon water. Bossen houden de bodem vast en voorkomen overstromingen. Veel medicijnen zijn gebaseerd op stoffen die in planten of dieren voorkomen. Een ziekte als malaria wordt bestreden met een stof die oorspronkelijk uit de schors van de kinaboom komt. Als die boom zou verdwijnen, verdwijnt ook die bron van geneesmiddelen. Soortenbescherming is daarmee geen luxe, maar iets waar de samenleving direct van afhankelijk is.
Hoe soortenbescherming in de praktijk werkt
Er zijn veel manieren waarop mensen werken aan het redden van bedreigde soorten. Nationaal beleid speelt een grote rol, want overheden kunnen gebieden aanwijzen als beschermd natuurgebied. In Europa is de habitatrichtlijn een belangrijk instrument: die verplicht landen om leefgebieden voor bedreigde soorten te beschermen. Naast wetten zijn er ook praktische maatregelen. Denk aan het aanleggen van ecologische verbindingszones, zodat dieren zich veilig tussen gebieden kunnen bewegen. Of het fokken van bedreigde soorten in gevangenschap, om ze later terug te zetten in de natuur. De wolf, de ooievaar en de zeearend zijn voorbeelden van dieren die in Europa met succes zijn teruggekeerd dankzij beschermingsmaatregelen.
Wat jij zelf kunt doen voor de natuur
Je hoeft geen bioloog te zijn om bij te dragen aan het behoud van wilde soorten. Een tuin zonder pesticiden, met inheemse planten en een hoekje met dood hout, trekt al snel insecten, vogels en kleine zoogdieren aan. Bewuste keuzes in wat je eet, koopt en weggooit hebben ook invloed. Vlees uit de intensieve veehouderij vraagt veel landbouwgrond, die ten koste gaat van natuur. Vis uit overbeviste zeeën draagt bij aan het verdwijnen van vissen en zeezoogdieren. Door te kiezen voor duurzame producten geef je indirect steun aan het behoud van leefgebieden ver buiten je eigen omgeving. Kleine keuzes bij miljoenen mensen samen maken een groot verschil voor de flora en fauna op aarde.
Veelgestelde vragen
Hoeveel soorten zijn er momenteel met uitsterven bedreigd?
Volgens de Rode Lijst van de International Union for Conservation of Nature zijn er wereldwijd meer dan 44.000 soorten met uitsterven bedreigd. Dat is meer dan een kwart van alle onderzochte soorten. Zoogdieren, amfibieën en koraalriffen zijn bijzonder kwetsbaar.
Wat is het verschil tussen soortenbescherming en natuurbescherming?
Soortenbescherming richt zich specifiek op het voortbestaan van individuele dier en plantensoorten. Natuurbescherming is breder en heeft ook aandacht voor landschappen, ecosystemen en bodemkwaliteit. Beide zijn nauw verbonden, want een soort kan alleen overleven als zijn leefgebied intact is.
Kunnen uitgestorven soorten weer terugkomen?
Zodra een soort volledig is uitgestorven, is dat onomkeerbaar. Wetenschappers onderzoeken wel technieken zoals het klonen van uitgestorven soorten met behulp van bewaard DNA, maar dit is nog in een vroeg stadium en zal geen vervanging zijn voor het voorkomen van uitsterven.
Welke soorten zijn in Nederland met uitsterven bedreigd?
In Nederland staan tientallen soorten op de nationale Rode Lijst. Voorbeelden zijn de hamster, de grauwe kiekendief, de kleine modderkruiper en veel bijensoorten. Het verlies van bloemrijke graslanden en de intensivering van de landbouw zijn de belangrijkste oorzaken in Nederland.
